Monday, August 28, 2006

Πτήση 93 [3/5]

Disaster movie ή μια συγκλονιστική καταγραφή ενός πρόσφατου συμβάντος που κάνει πολλούς να κλείνουν μάτια και αυτιά; Γνωστό και ως το φιλμ που κανείς δεν ήθελε να δει ή να συζητά γι’ αυτό φέτος στις ΗΠΑ, το «United 93» του Πολ Γκρίνγκρας παρουσιάζει με έναν σχεδόν ντοκιμαντερίστικο τρόπο τη μοίρα του τέταρτου και μοναδικού αεροπλάνου που δε χτύπησε το στόχο του εκείνη την 11η Σεπτεμβρίου. Όχι επειδή είμαι κανίβαλος, αλλά τη μαύρη αλήθεια θα την πω: όποτε με ρωτούσαν κάτι για τούτη την ταινία βρισκόμουν κάπου μεταξύ δακρύων και... υστερικού γέλιου! Έχει να κάνει μ’ αυτά τα καταραμένα déjà vu…

Πάμε πίσω στη δεκαετία του ’70, στην εποχή όπου ήταν τόσο chic να πεθαίνεις στον αέρα. Με βάση ένα best-seller «σαπούνι», ο Τζορτζ Σίτον σκηνοθετεί το «Airport» (1970), το οποίο σπάει ταμεία και προτείνεται για δέκα Όσκαρ (κερδίζει μονάχα εκείνο του β’ γυναικείου ρόλου για την ερμηνεία της Έλεν Χέιζ). Τρελαμένος επιβάτης με βόμβα σε αεροσκάφος, αποκλεισμένο από χιονοθύελλα αεροδρόμιο και μια πληθώρα χαρακτήρων με τα δραματάκια τους αποτελούν τα συστατικά μιας ταινίας που έμελλε να αποκτήσει κάμποσες συνέχειες, οι οποίες μετέτρεπαν τον ασφαλέστερο τρόπο να ταξιδέψει κανείς στην πιο τρομακτική εμπειρία. Τεράστια τζάμπο συγκρούονταν με ότι τραβούσε ο οργανισμός των σεναριογράφων, βυθίζοντας μέσα στη θάλασσα ή «χάιδευαν» χιονισμένες βουνοκορφές με ή χωρίς πιλότο! Αντι-ρεαλιστικά, χαβαλετζίδικα εργάκια μιας εποχής όπου η μυρωδιά του pop-corn δεν προκαλούσε ακόμη αναγούλα μαζί με τις αναταράξεις στην οθόνη. Όπως κάθε πιτσιρικάς, τα έβλεπα τότε με απίστευτη αφοσίωση τα disaster movies και συμμετείχα κι εγώ με χαρά στην καταμέτρηση θυμάτων, χωρίς να με πείθει ποτέ το δράμα ή η υποτιθέμενη σοβαρότητα των καταστάσεων. Και βάζω στοίχημα πως και όλοι να απεβίωναν, η αίθουσα θα σηκωνόταν να βαρέσει παλαμάκια, ενθουσιασμένη!

36 χρόνια μετά και «βιώνω» μια παρόμοια κατάσταση. Αυτή τη φορά όσο πιο ρεαλιστικά μπορεί να αποτυπωθεί σε φιλμ. Πλάνα από το πιλοτήριο, καθώς ένα αεροπλάνο με σαράντα ανθρώπους, επιβάτες και πλήρωμα, βλέπουν το έδαφος να πλησιάζει απειλητικά, λίγο πριν τη σύγκρουση. Δε μπορώ να πω ότι χαίρομαι. Αλλά ο κόμπος στο λαιμό ήταν ακόμη χειρότερος πριν την απογείωση. Γιατί τότε η συνείδηση μου υπαγόρευε πως αυτό που πρόκειται να δω είναι μια αληθινή, σκληρότατη τραγωδία. Κοντά στο φινάλε, πια, οι αναμνήσεις από εκείνες τις ανώδυνες ταινίες καταστροφής του ’70, με μπερδεύουν, μου λένε πως αυτό που βλέπω είναι ένα ψέμα... Η ιστορία, όμως, δεν είναι ψεύτικη. Τι κάνουμε, λοιπόν; Θρηνούμε, απολαμβάνουμε ή αποστρέφουμε το βλέμμα;

Ηθικά εκκρεμές στην κρίση του καθενός, το «United 93» επιχειρεί να σου μεταφέρει τα γεγονότα μέσα κι έξω από το αεροσκάφος, στη διάρκεια των ενενήντα λεπτών της τελευταίας του πτήσης. Καμπίνα, πιλοτήριο, πύργοι ελέγχου, στρατιωτική βάση και παραδίπλα τηλεοράσεις που επαναλαμβάνουν τις αληθινές εικόνες από τις συγκρούσεις στη Νέα Υόρκη. Καστ από ερασιτέχνες, απλούς ανθρώπους που σχετίζονται με την αεροπλοΐα, μάρτυρες εκείνης της ημέρας. Ο Γκρίνγκρας γράφει Ιστορία. Χωρίς μηνύματα. Υποτίθεται. Αλλά... ποια Ιστορία μας λέει πως αυτό το αεροπλάνο, η τελευταία ιπτάμενη «βόμβα» των τρομοκρατών που κατευθυνόταν προς το στόχο της τη στιγμή που σχεδόν όλη η Αμερική ήξερε τι συνέβαινε, δεν καταρρίφθηκε θυσιάζοντας καλούς και κακούς επιβαίνοντες; Ποιος δηλώνει ρητά πως όσα βλέπουμε να πραγματοποιούνται μπροστά στα μάτια μας λίγο πριν τελειώσει το φιλμ είναι η αλήθεια και μόνο η αλήθεια; Αυτή η αμφιβολία σε κάνει να θέτεις σκληρά ερωτηματικά απέναντι στις προθέσεις και το γιατί γυρίστηκε τόσο νωρίς μια τέτοια ταινία. Μια αύρα fiction μύθου αποδραματοποιεί το θέαμα, κι ας μη σου κάνει καρδιά με όλα αυτά που βλέπεις στην οθόνη. Καλώς ή κακώς, απομονώνοντας την - αμφιλεγόμενη - Ιστορία από το θέαμα, το «United 93» μετατρέπεται σε ένα ακόμη disaster movie. Που σε μερικά χρόνια θα διχάζει τους ιδιοκτήτες των DVD clubs. Που και πως το καταχωρίζεις αυτό το έργο;

Περίμενα έξω από την προβολή της ταινίας για το κοινό στο Φεστιβάλ των Καννών, έτσι, για να δω αντιδράσεις, να «διαβάσω» πρόσωπα και βλέμματα. Δεν είδα αυτό που φανταζόμουν. Είδα μια κατήφεια, μια βαριεστιμάρα και μερική οργή, όχι ανθρώπους βουρκωμένους. Μήπως επειδή εμείς είμαστε Ευρωπαίοι; Ειλικρινά, αισθάνομαι άβολα. Και ποτέ δε θα μπορέσω να δώσω μια απάντηση στην ερώτηση: «Να τη δω αυτή την ταινία;»...

United 93 [2006] / για το περιοδικό SOUL

9 Comments:

Blogger TheDrude said...

Μου "βρωμάνε" όλες αυτές οι ταινίες για την 9/11...

θα διατηρήσω θέση άρνησης προς το παρόν (ok, όταν με το καλό βγει το ντιβιντάκι θα το τσεκάρω)

9:57 AM  
Blogger Seven Film Gallery said...

ως προς τις αντιδρασεις του κοινου εχεις δικιο. την ειδα σε μια ειδικη προβολη στο Βερολινο και ενω ηταν 10 Ιουνιου η αιθουσα ηταν καταμεστη αλλα οι θεατες σχεδον αδιαφοροι εως βαριεστημενοι. Παντως ειναι μια ενδιαφερουσα(για αμερικανια) ταινια με πολυ καλη χρηση της καμερας. Αισθανεσαι οτι εισαι μεσα στο αεροπλανο κι εσυ. καλο μηνα.

10:18 AM  
Blogger cheaplog said...

Ανατρέχοντας λίγο σε κριτική 101 και κλισέ 101, σκοπός του Greengrass ήταν να πει την αλήθεια χωρίς φόβο και πάθος. Και οι υπόλοιποι ερχόμαστε να πούμε αν και πόσο το πέτυχε.

Τα γεγονότα στο έδαφος είναι κοντά στην αλήθεια σε βαθμό να παίζουν οι ελεγκτές τους εαυτούς τους ας πούμε. Στον αέρα υπάρχουν διασταυρώσεις από τα δεκάδες τηλεφωνήματα και το μαύρο κουτί. Αμφιβολίες υπάρχουν μόνο για το αν οι επιβάτες πρόλαβαν να μπουν στη καμπίνα των πιλότων.

Η κάμερα είναι μέσα στο αεροπλάνο αλλά τους επιβάτες δε τους γνωρίζουμε, όπως και σε.. όλες τις πτήσεις. Και οι ήρωες του καθενός μπορεί να 'ναι αυτοί που αποχαιρετούν τους δικούς τους, οι άλλοι που παλεύουν για τη ζωή τους ή όσοι είναι αποφασισμένοι να πεθάνουν. Ή και κανένας.

4:58 PM  
Blogger cinemad said...

thedrude , δεν είναι κακή η ταινία. Και σε μια περίοδο όπου ως μοναδική εναλλακτική «υποφερτού» στέκουν οι γνωστοί «Πειρατές», πας και δε βγάζεις και άχνα. Μέσα στην αίθουσα θα σε συνεπάρει. Βγαίνοντας, όμως, σηκώνει πολύ μεγάλη κουβέντα αυτή η «Πτήση»...

sfg, τεχνικώς το φιλμ είναι αρτιότατο και η σκηνοθεσία σχεδόν υποδειγματική. Όταν, όμως, αυτά τα στοιχεία εντοπίζονται σε πολιτικές ταινίες, υπάρχουν κάποια σοβαρά ρίσκα. Παραγνωρίζονται επικίνδυνες πλευρές στο περιεχόμενο. Κι ας είναι η ταινία του Γκρίνγκρας ελαφρώς «απολιτίκ». Οι αμφιβολίες παραμένουν.

cheaplog, εγώ δεν ξέρω τι θα πει η λέξη «αλήθεια». Και παρά το γεγονός ότι η «Πτήση 93» ΔΕΙΧΝΕΙ να είναι μια σπουδαία ταινία, με τον καιρό σε οδηγεί σε συγκρίσεις με παρακινδυνευμένα κρούσματα πολιτικού σινεμά που μιλούσαν για «αλήθεια» (βλέπε «JFK»). Εάν αυτό το φιλμ ήταν ολότελα fiction, μπορεί και να το έβλεπα με μια πιο αγαθή, χαριστική ματιά. Αλλά, στο πέρασμα του χρόνου, αλλάζω όλο και περισσότερο γραμμή πλεύσης ως προς το περιεχόμενο και τους στόχους.

6:24 PM  
Blogger Dark Tyler said...

Θα διαφωνήσω με το χαρακτηρισμό "απολιτίκ". Ο Γκρίνγκρας πέραν του ουμανισμού που τον διακρίνει, κάνει με αυτή την ταινία μια πολύ μεγάλη πολιτική δήλωση που ξεπερνά κράτη και συμφέροντα, μια δήλωση ηχηρή σχετικά με το πριν και το μετά της δυτικής κοινωνίας. Προσωπικά είχα δει την ταινία και έτρεμα καθόλη τη διάρκειά της, και το αν είσαι ευρωπαίος ή αμερικάνος έχει τη μικρότερη δυνατή σημασία. Η μέρα αυτή άλλαξε όλο τον κόσμο.

Εδώ ένα μικρό κειμενάκι που είχα γράψει λίγο μετά την προβολή:
http://darkustv.blogspot.com/2006/07/united-93_25.html

3:15 PM  
Blogger cinemad said...

Έχω ένα πρόβλημα με τα τελευταία λεπτά του έργου. Εκεί γίνεται έμμεσα πολιτικό, αν μη τι άλλο. Γιατί επιλέγει να οπτικοποιήσει την ΚΡΑΤΙΚΗ αλήθεια και όχι να βάλει μια τελεία νωρίτερα και να το κλείσει ασαφώς... Αυτή του η επιλογή είναι κατακριτέα. Και άνιση συνειδησιακά.

Εγώ σοκαρίστηκα όταν το είδα. Αλλά προσγειώθηκα μετά από καιρό... Μεγάλη συζήτηση το όλο επιχείρημα.

11:21 AM  
Blogger cheaplog said...

Χμμμ για τα εντελώς τελευταία λεπτά, που τους δείχνει να μπαίνουν στο πιλοτήριο, συμφωνώ κι εγώ ότι καλύτερα να είχαν κοπεί. Και το 'λεγα εδώ και βδομάδες, έχω μάρτυρα τον verbal :p

Πάντως δεν είναι κρατική αλήθεια, γιατί επίσημη εκδοχή δεν υπάρχει, νομίζω. Για κάποια δίκη / κάτι σχετικό, είχαν βγει στη δημοσιότητα οι συνομιλίες απ' το μαύρο κουτί αλλά απομαγνητοφωνημένες. Οπότε κανείς δε μπορεί να πει από το κείμενο αν οι φωνές που ακούγονται είναι μέσα ή έξω από τη καμπίνα.

Είναι γεγονός πάντως ότι σε κάτι μικρολεπτομέρειες (όπως με τον Γερμανό που κωλώνει) έχει αμερικάνικο bias. Αλλά παρόμοια θα μπορούσε να πει κανείς και για το Bloody Sunday.

5:53 PM  
Blogger cinemad said...

Κοίταξε, από τη στιγμή που μπλέκουν μέσα μυστικές υπηρεσίες, στρατοί, κυβερνήσεις και ο κρατικός φούφουτος, εγώ σου λέω πως αυτή την πτήση την έριξαν οι εξωγήινοι! Το αν θα βρεις εσύ το πως, ποιος και πότε... τουλάχιστον όχι σε αυτή τη ζωή.

Βασικά, δε γουστάρω να βλέπω Ιστορία και πολιτική στο σινεμά. Προτιμώ... «Μαρία Αντουανέτα», για να στο πω λιανά.

9:12 PM  
Blogger Dark Tyler said...

εγώ σου λέω πως αυτή την πτήση την έριξαν οι εξωγήινοι!
Ε ναι, κι ο Greengrass σου λέει οτι την έριξαν οι επιβάτες λίγο πιο κει από όπου θα έπεφτε! Εικασία, και εικασία! Η στεγνή ιστορική αλήθεια με τσαντίζει κι εμένα στο σινεμά, και ανάμεσα σε μια ιστορική αλήθεια δραματουργικά αδιάφορη και μια δραματοποίηση με "καλλιτεχνικές ελευθερίες", θα διαλέξω το δεύτερο χωρίς σκέψη.

Αλλά από τη στιγμή που δεν γνωρίζουμε με χαρτί και καλαμάρι τι συνέβη, και η ματιά του Greegrass υποκειμενική δεν είναι?

11:38 AM  

Post a Comment

<< Home